انواع بازار و تعریف بازار پول و سرمایه

                                                   

 

  تعریف :

بازار را مکان فیزیکی که خریداران و فروشندگان ( اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی ) برای داد و ستد ، مبادله کالا و خدمات دور هم جمع می‌شوند, را گویند.  

بازار رقابت کامل

در این  بازار تعداد زیادی از فروشندگان, کالاهای مشابهی را به تعداد زیادی از خریداران عرضه می‌کنند. عرضه و تقاضا پایه و اساس ایجاد بازار هاست  ، عرضه و تقاضا تعیین کننده قیمت کالا ست ،

خصوصیات :

 ●همگن بودن کالاها :

 به این معنا که کالاهای واحدهای تولیدی در یک صنعت خاص ،در بازار کاملاً مشابه هستند به طوری که خرید از هر واحد تولیدی برای مصرف کنندگان بی تفاوت است.

 از آنجا که کالاهای تولیدی مشابه هستند, هیچ خریداری حاضر به خرید کالا با قیمت بالا نسبت به سایر واحدهای تولیدی نیست.
تعداد زیاد تولیدکننده :

تعداد فروشندگان و یا تولیدکنندگان بسیار زیاد است که مقدار فروش هر کدام از آنها نسبت به کل میزان فروش بازار ناچیز است لذا فروشندگان به تنهایی قدرت در تعیین و یا تغییر جهت بازار ندارند.
تعداد زیاد مصرف کننده :

در بازار رقابت کامل تعداد خریداران و مشتریان زیاد است, اما خرید آنها در مقایسه با خرید در بازار ناچیز است و لذا مصرف کنندگان و مشتریان نیز به تنهایی تاثیری در تعیین و یا تغییر قیمت کالا در بازار ندارند.
البته این عوامل در بازار رقابت کامل بسیار اهمیت دارند. برای کاملتر شدن این عوامل می‌توان از سیال بودن عوامل و صنایع تولیدی در بازار, شفافیت بازار و حداکثر سود مطلوبیت در بازار را نیز نام برد

 

بازار انحصارکامل

خصوصیات :

●برای کالاهای همگن تنها یک فروشنده وجود دارد،

● قیمت تعیین شده  برای فروش کالا ، برای ورود  سایر واحدهای تولیدی به بازار ، سود آور نیست

● واحد تولیدی موجود در بازار عرضه و فروش مواد اولیه اساس برای تولید کالا را کنترل می‌کند.

● با روش تولید و ارتقای تکنولوژی تولید گاه نیز  کالا را در انحصار خود درمی‌آورد.

● احتمالاً از طرف دولت اجازه تولید انحصاری کالا را داشته یا به وسیله مقررات بازرگانی به وسیله دولت از واحد تولیدی حمایت می‌شود

● انحصارگر که صاحب بازار انحصاری است زمانی بازار را در حالت تعادل می‌داند که حداکثر سود را در کوتاه مدت به دست آورد.   

 

بازار رقابت انحصار

خصوصیات :

●کالای فروشندگان بیشمار به جای اینکه با هم مشابه باشند از نظر کیفیت و یا بسته بندی با یکدیگر متفاوتند.

●هدف جلب و جذب مشتری است .

●فروشندگان باتعیین قیمت‌رقابتی سعی در جذب مشتریان بیشتر و حذف رقبا میباشند.

● نقش تبلیغات و آگهی‌ها در توسعه فروش بنگاه ها ، مضاعف بوده و واحدهای تولیدی برای ایجاد تمایز و تفاوت میان کالاها و خدمات خود و سایر تولیدکنندگان به آگهی‌های تجاری متوسل می‌شوند.  

 

بازار انحصار چند جانبه

 (چند قطبی)

  خصوصیات :

●  چند عرضه کننده در مقابل تعداد کثیری تقاضا کننده یا مشتری قرار گرفته‌اند.

●  چند فروشنده، تقاضای انبوه خریداران را به نحوی برآورده می‌کنند که اتخاذ سیاست هر یک از آنها در وضع بازار و وجود دیگر فروشندگان موثر باشد ، در چنین حالتی بازار چند قطبی ایجاد می‌شود.

توضیح مهم :  تولیدکنندگان در این نوع بازار می‌توانند تاثیر زیادی بر قیمت بازار گذارند، اما نمی‌توانند به طور مستقل قیمت کالا را تعیین کنند. باید عکس‌العمل رقبا را در نظر گیرند، زیرا الگوی واکنش رقبا در این حالت می‌تواند اشکال زیادی به خود گیرد. به عنوان مثال حالتی از بازار چندقطبی می‌تواند وجود داشته باشد که در بنگاه‌های اقتصادی تصمیم به توافق با یکدیگر بگیرند که وضعیتی شبیه انحصار ایجاد می‌شود. در این حالت مقدار تولید، فروش و قیمت کالا مشابه وضعیت انحصاری تعیین می‌شود.

 

بازار بین‌المللی

صادرات ، واردات افزایش سهم جهانی کشورها از تجارت و درآمد سازی بمنظور تعدیل تراز پرداخت های کشور ها یا بعبارتی موازنه صادرات و واردات

بازار سرمایه

بورس اوراق بهادار ، از آنجا که محل معامله  اغلب ابزارهای مالکیتی یا حقوق صاحبان سهم نظیر سهام عادی و ممتاز و مشتقات آنها است ، بازار سرمایه محسوب می شود

تعریف :  بازار سرمایه بازاری است که ابزارهای مالی بلند مدت با سررسید بیش از یکسال در آن مورد معامله قرار می گیرد .

وظایف :

●تشکیل سرمایه در اقتصاد ملی

●مسئول تامین سرمایه بنگاهها

●تعیین ارزش و قیمتهای ذاتی ابزارهای مالی

● شرکتها و بنگاههای تجاری که برای تامین سرمایه خود نمی توانند منابع کافی از محل پس اندازهای خود  (سود انباشته و ذخایر استهلاک ) فراهم نمایند و با کسری وجوه روبرو می شوند ، می توانند کسری منابع خود را از یکی از راههای زیر تامین کنند :

1.انتشار سهام عادی و ممتاز (ابزارهای مالکیتی )

2.انتشار اوراق قرضه (ابزارهای بدهی بلند مدت )

3.استقراض از بازار پول (توسط ابزارهای بدهی کوتاه مدت )

به این روشها تامین مالی بیرونی می گویند .

بازار پول

* بنا به تعریف، بازار پول بازاری برای دادوستد پول و دیگر داراییهای مالی جانشین نزدیک پول است که سررسید کمتر از یکسال دارند.  بعبارت صحیح تر بازار پول به عنوان بازار ابزارهای مالی کوتاه مدت با ویژگی اندک بودن ریسک عدم پرداخت، نقدشوندگی و ارزش اسمی زیاد نام برد.

 

تمرکز فعالیت این بازار در استفاده از ابزارهایی است که به اشخاص و بنگاههای تجاری این امکان را دهد تا  به سرعت نقدینگی خود را به میزان مطلوب درآورند

 ● محل جغرافیایی خاصی برای بازار پول در نظر گرفته نمیشود ، بانکها، مؤسسات اعتباری غیربانکی و سایر مکانهایی که دادوستد ابزارهای مالی بازار پول در آن انجام میشود،تشکیل دهندة بازار پول هستند.

مشارکت کنندگان در بازار پول، افراد یا واحدهای دارای مازاد نقدینگی هستند که به عنوان پس اندازکننده از طریق مستقیم یا غیر مستقیم منابع خود را با سررسیدهای کوتاه مدت در اختیار واحدهای نیازمند منابع مالی قرار می دهند . مهمترین رسالت بازار پول ایجاد تسهیلات برای واحدهای اقتصادی به منظور تأمین نقدینگ به معنای کوتاه مدت آن و نیز تأمین سرمایه در گردش است.

ابزارهای بازار پول :

● اسناد خزانه : اوراق بهادار کوتاه مدتی که توسط دولت منتشر و سررسیدآنها به طور معمول سه ماه، شش ماه و یکسال است.  این اسناد هنگام فروش به صورت تنزیل شده  به مبلغی کمتر از مبلغ اسمی به فروش میرسند و در تاریخ سررسید، دارندة آن مبلغ اسمی سند را دریافت میکند .

انتشار ، تضمین و بازخرید این اوراق توسط بانک مرکزی و به نمایندگی از دولت انجام میشود

● پذیرش بانکی : پذیرش بانکی که دستور پرداخت مبلغ معینی به حامل آن در تاریخ معینی است.

●اوراق تجاری  : نوعی اوراق قرضه کوتاه مدت – با سررسید 270 روز یا کمتر – است که توسط

شرکتهای مالی و مؤسسات غیرمالی منتشر میشود .

● گواهی سپرده  : گواهی سپرده جوانترین و در عین حال از مهمترین ابزارهای بازار پول به شمار میرود.

گواهی سپرده، سندی است که توسط یک مؤسسۀ سپرده پذیر  به طور معمول یک بانک در قبال مبلغ

مشخصی پول که نزد آن سپرده شده، منتشر میشود.  

این گواهی دارای سررسید و همچنین نرخ بهره معین است. این نوع سرمایه گذاری در واقع دو مزیت عمده دارد، نخست اینکه سرمایه گذار میتواند به دقت بازدة پول خود را محاسبه کند. دوم، زمان سررسید اصل و بهرة گواهی نیز مشخص است.

نهادهای بازار پول :

بانک مرکزی و دیگر واسطه های مالی بانکی از قبیل، بانکهای تجاری و مؤسسات اعتباری غیربانکی از

مهمترین نهادهای بازار پول به شمار میآیند. در کنار این واسطه های مالی، شرکتهای تجاری، دولت و

مؤسسات دولتی، صندوق های سرمایه گذاری، کارگزاران و معاملهگران و در نهایت سرمایه گذاران نیز نقش مهمی در این بازار ایفا میکنند.